Τετάρτη, 20 Ιουνίου 2007

Σκέψεις εξαιτίας ενός ποστ του Αλέξη Σταμάτη



Γράφει ο Alexis Stamatis για "Το Μεγάλο Ελληνικό Μυθιστόρημα", εξαιτίας ενός άρθρου αγγλικής εφημερίδας που αναφέρεται στο Μεγάλο Αγγλικό Μυθιστόρημα, και προβληματίζεται ποιο τάχα να είναι -και ΑΝ υπάρχει αυτό το μυθιστόρημα.

Τολμώ να γράψω κάποιες δικές μου εμπειρίες ως αναγνώστριας, αλλά και ως φίλης κάποιων συγγραφέων -γνωστών και μη. Διαβάζοντας λοιπόν μερικά βιβλία, διαπίστωσα συχνότατα μια γραφή ανισόρροπη, πράγμα που με αποτρέπει από το να συνεχίσω να διαβάζω ελληνική λογοτεχνία τα τελευταία χρόνια. Με τη λέξη "ανισόρροπη" εννοώ μια αστάθεια στο γράψιμο του βιβλίου. Ενώ ξεκινά και αρπάζει κυριολεκτικά τον αναγνώστη, σε κάποιο (ένα ή περισσότερα) σημείο το ανάγνωσμα λασπιάζει ή/και νερουλιάζει σαν σούπα, τσιτώνεται, τεντώνεται, απλώνεται ή/και τραβιέται σαν λάστιχο, φως φανάρι ότι ξεφεύγει το γράψιμο από την πρόθεση του συγγραφέα.

Ρώτησα και έμαθα λοιπόν, ότι ο έλληνας εκδότης έχει μεγάλο μερίδιο στην τελική μορφή του κειμένου. Επεμβαίνει στο "μέγεθός" του, λες και είναι... σουτιέν(!!!) που "πρέπει" να καλύπτει ορισμένου μεγέθους βυζιά. Επεμβαίνει και αλλού, όχι μόνο στη γλώσσα αλλά και στο λεξιλόγιο. Τα θέλει όπως τα θέλει τα βιβλία ΓΙΑ ΝΑ πουληθούν, λες και είναι κουλούρια, μπιφτέκια, πασατέμπος, ή μια παρτίδα πουκάμισα. Με ή χωρίς σουσάμι, μισοψημένα ή ωμά, αλατισμένα ολίγον ή περισσότερο, σιδερωμένα με πιέτες ή ασιδέρωτα με σουρίτσα.

Με δυο λόγια, να το ξέρουμε οι αναγνώστες (το έμαθα, ευτυχώς ή δυστυχώς) ότι ένα βιβλίο το γράφει κυρίως ο εκδότης και οι επιμελητές/διορθωτές του, παρά ο συγγραφέας του. Ο συγγραφέας φτάνει κάποια στιγμή στο αμήν, όταν εμποδίζεται να γεννήσει φυσιολογικά το παιδί του, που είναι το βιβλίο του. Φανταστείτε την απογοήτευσή του, όταν ενώ έχει υποφέρει και υποστεί όλους τους πόνους της γέννας, να του το "παίρνουν" με καισαρική! Θα μπορούσε κάλλιστα να κραυγάσει «Πάρτε το πια το γαμημένο και μ' έσκασε πια!»

Μετά την έκδοση βεβαίως έρχονται τα γκαλά και οι παρουσιάσεις, σπουδαίοι μιλούν γι αυτόν και το έργο του, λαβαίνει και κάποια δυσανάλογα μικρή ανταμοιβή, τα ποσοστά παίζονται και συχνότατα χάνονται μετά από την τρίτη ή δέκατη έκδοση -δεν έχει σημασία ο αριθμός, έτσι κι αλλιώς κάθε έκδοση έχει πολύ λίγα "κομμάτια"- και ο συγγραφέας μπορεί επιτέλους να πλασσάρεται αναλόγως, ελπίζοντας σε μια καλύτερη μεταχείριση στο μέλλον από τον ίδιο ή άλλον εκδότη.

Το να αλλάξει εκδότη είναι επίσης δύσκολο. Αν δεν έχει προβλέψει την κακομεταχείριση του έργου του, μένει το βιβλίο του δέσμιο των ορέξεων του κακού εκδότη και είναι σαν να μη το έγραψε ποτέ.

Δεν είναι καθόλου σπάνιο να συναντά τυπωμένο το δημιούργημά του ο συγγραφέας και να μη το αναγνωρίζει. Με απαράδεκτα λάθη, με αθετημένες συμφωνίες -προφορικές, γιατί δεν είναι αρκετά "πονηρεμένος" ώστε να τα περιλάβει όλα στα γραπτά.

Είναι και η εποχή που υπάρχει πλήθος προσφορών από έργα και δημιουργούς, ίσως να φταίει και αυτό. Μια λύση που αναδεικνύεται τον τελευταίο καιρό, είναι η συνένωση των περιορισμένων δυνάμεων νέων συγγραφέων και μικρών εκδοτών σε μια προσπάθεια να δοθούν στο αναγνωστικό κοινό καινούργια ευφάνταστα έργα σεβόμενα την επιθυμία των δημιουργών τους.

Αυτή η λύση έχει τη βασική αδυναμία της διάδοσης μέσω των πρακτορείων διανομής των βιβλίων. Οι μεγάλοι εκδότες έχουν πιάσει τα πόστα, έχουν γερό δίκτυο διανομής και εγγυημένη θέση πρώτη μούρη στις βιτρίνες των βιβλιοπωλείων. Εχουν και τα ήδη αναγνωρισμένα "ονόματα", φυσικά.

Ας βρεθεί η χρυσή ισορροπία λοιπόν, μεταξύ συγγραφέων και εκδοτών και ύστερα μιλάμε για "Ελληνικό Μυθιστόρημα" γενικώς. Το "Μεγάλο" θα έρθει, αν στρωθεί κατάλληλα ο δρόμος, πού αλλού θα πάει;

-->> μικρή διευκρίνιση: Οι έλληνες συγγραφείς που είχαν (και εξακολουθούν να έχουν) την τύχη να μεταφράζονται σε ξένες γλώσσες ή/και να εκδίδονται από ξένους οίκους, εξαιρούνται από αυτήν εδώ, σε αυτό το ποστ, την παρουσίαση της εγχώριας γκαντεμιάς και μιζέριας.

-->> παραίνεση προς επίδοξους συγγραφείς: Αν είστε σίγουροι πως έχετε γράψει ένα αριστούργημα, μεταφράστε το και εκδώστε το έξω από τη ψωροκώσταινα.

9 σχόλια:

poulakida.a.n είπε...

Θα συμφωνήσω απόλυτα μαζί σας σχετικά με την ανισόρροπη/ασταθή γραφή που είναι σύνηθες φαινόμενο στην ελληνική λογοτεχνία.
Μου κάνει ιδιαίτερη εντύπωση το πόσο έχει επικρατήσει το vanity publishing στην χώρα μας καλυμμένο από περίεργες συμφωνίες και προϋποθέσεις in order your manuscript to be accepted. Νομίζω οι ξένοι είναι πολύ μα πάρα πολύ πιο ξεκάθαροι σε αυτά.
Προσφάτως διάβαζα σχετικά, και πρέπει να καταλάβουμε τι σημαίνει "κάνω συμφωνία εκδοτική για να βγάλω ένα βιβλίο". Δεν σε παίρνουν στα σοβαρά έξω αν έχεις σκάσει και ένα ευρώ. Θεωρείται self-publishing ή vanity publishing.
Όσο και να το έχω ψάξει υπάρχουν πολλοί που θα το έχουν ψάξει περισσότερο και θα μπορούσαν ίσως να φέρουν στοιχεία στο θέμα που ανοίξατε κι εύχομαι να γίνει μια εποικοδομητική συζήτηση εδώ.

Rodia είπε...

Μπα, δεν το βλέπω να συνεχιστεί η συζήτηση.. Πάλι καλά που βρεθήκαμε δυο να συμφωνούμε για τα κακώς κείμενα. Σπάνια οι αυτοαποκαλούμενοι "συγγραφείς" έχουν το θάρρος της γνώμης τους να ασκήσουν καταγγελτικό λόγο, καθώς και την τόλμη να ξεπερνούν την αυτολογοκρισία τους. Οσοι είναι τολμηροί (αποδεδειγμένα) εκδίδονται εκτός. Εδώ παραμένουν κάτι σάψαλα γλειφτρόνια των εκδοτών, καθώς και όσοι έχουν την παληκαριά να αυτοεκδίδονται ή να παίζουν σε περιορισμένα ταμπλώ.
..οι συγγραφείς που δεν γράφουν με αίμα και με ιδρώτα μοιάζουν με πλύστρες που πλένουν με κάτουρα..

~~ Μετά από αυτό το σχόλιο, δεν θα απορήσω καθόλου αν δεν παρουσιαστεί κανείς!

:-ΡΡΡ

poulakida.a.n είπε...

οι δημιουργοί δεν φταίνε όσο φταίνε όσοι πατάνε πάνω στην ανάγκη του άλλου, την μεγάλη ανάγκη εφόσον νιώθει συγγραφέας ή ποιητής, για να στήσουν την επιχείρησή τους.
τι να περιμένεις από αυτούς; ειδικά τους νέους ευνοούμενους; οι περισσότεροι σάμπως έτοιμα δεν τα βρήκαν τα συστήματα αυτά; δεν τα έφτιαξαν αυτοί και δεν δεσμεύονται έτσι και για την αλλαγή του σκηνικού δεν νιώθουν ότι τους αφορά οποιαδήποτε 'επανάσταση' στον εκδοτικό κόσμο ή ότι είναι υπαίτιοι για την ταλαιπωρία όσων δεν έχουν μπάρμπα στην Κορώνη ή φράγκα..., από το χεράκι τους πήραν και τους τύπωσαν βιβλία, τόσο απλά. μετά έρχονται τα δύσκολα γι'αυτούς. υπάρχουν και εξαιρέσεις πάντα. αλλά πιο σπάνιες είναι οι εξαιρέσεις που τολμούν να διαφωνήσουν ανοιχτά.

Rodia είπε...

Ισως ξέφυγα στο προηγούμενο σχόλιο από το θέμα του ποστ που είναι η διαπλοκή μεταξύ συγγραφέα και εκδότη, μάλλον επειδή θυμώνω ώρες ώρες με την ανοχή των νέων ανθρώπων που γράφουν και θέλουν να δουν τα κείμενά τους τυπωμένα με οποιοδήποτε κόστος. Αν αρχίσουμε να αναζητούμε φταιξίματα, μπορεί και να μη καταλήξουμε πουθενά.

Ποια θα μπορούσε να είναι η λύση στο πρόβλημα, κατά τη γνώμη σου;

Πώς θα μπορούσε να καταργηθεί η παρέμβαση του εκδότη στο έργο του συγγραφέα; Υπάρχει άλλος τρόπος από του να μη δέχεται πλέον ο συγγραφέας παρεμβάσεις;

poulakida.a.n είπε...

κατ'αρχήν δεν ξεσυνεριζόμαστε τους νεότερους, right? αυτή είναι μια αντίληψη με την οποία έχει ανατραφεί ο περισσότερος κόσμος. αυτό το ξεσυνερίζομαι το έχουν όμως πάρει όσο πιο στραβά γίνεται οι μεγαλύτεροι.

ένα απλό γιατί παλιά είχαμε μεγάλους εικοσάχρονους και τριαντάχρονους ποιητές και πεζογράφους, ταλέντα, prodigies και τώρα πια δεν έχουμε; και γιατί έχουμε prodigies σε άλλες τέχνες, γιατί γμτ κέρατο μου *θύμωσα* οι άλλες τέχνες αγκαλιάζουν με θέρμη τους ταλαντούχους νέους; βλέπε μουσική βλέπε ζωγραφική γλυπτική και πάει λέγοντας, ομοίως και με τις επιστήμες!

Εδώ πλέον υπάρχει μια πολύ περίεργη κατάσταση! απαιτείται 'εμπειρία' να είσαι 'μεστός' να είσαι πολλά γεροντίστικα πράγματα *και δεν το λέω το γεροντίστικο βάζοντας τα με τους ηλικιωμένους, ίσα ίσα που υπάρχουν ηλικιωμένοι που είναι στην κυριολεξία παιδιά στα μυαλά, φρέσκοι*

μου κάνει εντύπωση! αν ένας νέος ή μια νέα φτιάξει ένα γλυπτό το οποίο υποδηλώνει ένα μεγάλο ταλέντο, δεν θα κάτσουν να το αλλάξουν! right?

μία λοιπόν από τις λύσεις που φαντάζομαι είναι να συμπεριφερθούν ακριβώς όπως και οι άλλες τέχνες στα νέα παιδιά.

και γρήγορα όσοι μπήκαν στο παιχνίδι με τους κανόνες αυτών που στην ουσία κουτσουρεύουν ταλέντα

ΝΑ ΒΓΟΥΝ!

να αδιαφορήσουν!

και υπάρχει και η σκυτάλη Ροδιά. ειδικά στην λογοτεχνία όσο τα παρακολουθώ παίζει σημαντικό ρόλο το 'από γενιά σε γενιά'. πως θα είσαι σίγουρος ότι θα δώσει κάποιος την σκυτάλη πάλι στον κύκλο σου αν δεν είναι ένας νέος υπάκουος; τρομερά αισθήματα 'διαιώνισης' του 'είδους' υπάρχουν σε λογοτεχνικές γραικομορφές.

λέω να στείλω όσο κόσμο με επισκέπτεται και κατά δω.

poulakida.a.n είπε...

Να μην γελιόμαστε, οι εκδότες δεν είναι αυτοί που απορρίπτουν, άλλοι απορρίπτουν, το κακό (εφόσον υπάρχει κακό) προέρχεται από τους ίδιους τους λογοτέχνες που έχουν παρεξηγήσει το ρόλο τους όταν κρίνουν το έργο των νέων ανθρώπων.
Οι εκδότες έχουν ανθρώπους που διαβάζουν τα χειρόγραφα με όποιο τρόπο τέλος πάντων ισχύει αυτή η ανάγνωση.
Γι'αυτό και πριν δεν μίλησα καθόλου για τους εκδότες αν και εσύ ανέφερες τα περί επεμβάσεων.
Τώρα σίγουρα και κάποιοι εκδότες διαβάζουν (με κάποιο τρόπο ίσως και επειδή πιέστηκαν ή γιατί πήραν ένα χειρόγραφο στην τύχη για να περάσει η ώρα και κόλλησαν) και μάλιστα αντιτίθενται στους λεγομένους editors και τις λογοτεχνικές γραικομορφές που έχουν κατακλύσει τα γραφεία τους ή χτυπάνε και φεύγουν αν κάτι τους έσπρωξε να κάνουν μια παραεκδοτική επίσκεψη.
Αλλά οι περισσότεροι εκδότες δεν είναι βλάκες. Ξέρουν πολύ καλά τι μυαλά κουμαντάρουν όλοι. Αν δεν θέλουν οι ίδιοι οι λογοτεχνες να σώσουν την λογοτεχνία, δεν πρόκειται να σωθεί.
Κι εγώ πχ αν είχα πλέον απηυδήσει, θα έπαυα να ασχολούμαι θα έλεγα ένα oh well και τουλάχιστον πάντα θα υπάρχουν οι κλασσικοί, αυτούς κανείς δεν θα τους αλλάξει και κανείς δεν θα τους βάλει στοπ λόγω ... λογοτεχνικής ασυμφωνίας.

Rodia είπε...

Δυο διευκρινίσεις:
"νέοι άνθρωποι που γράφουν" = οποιασδήποτε ηλικίας, νέοι στο χώρο.
"παρέμβαση εκδότη" = παρέμβαση όχι μόνο του εκδότη αυτοπροσώπως, αλλά του συστήματός του -->> αναγνώστες έργων, διορθωτές, επιμελητές, κλπ

Γνωρίζω μερικές περιπτώσεις βιβλίων που θα μπορούσε να αποτελούσαν ορόσημα για την εποχή μας και χαντακώθηκαν από κακή μεταχείριση εκ μέρους των εκδοτών τους. Δυστυχώς, δεν μπορώ να τα αναφέρω για ευνόητους λόγους. Μπορώ όμως περιφραστικά να αναφερθώ σε δυο φαινόμενα:

1. βιβλίο που περιείχε παραγράφους γραμμένες σε καθαρεύουσα, επειδή αναφερόντουσαν στο λόγο υπέργηρου χαρακτήρα του έργου (έτσι μιλούσε ο χαρακτήρας αυτός) και τις... διόρθωσε ο εκδότης επί ποινή να μην εκδοθεί το έργο!!! τις έγραψε σε δημοτική, φυσικά, "ΓΙΑ ΝΑ είναι κατανοητές από το αναγνωστικό κοινό"... (βάλε όσα θαυμαστικά θέλεις)

2. βιβλίο γραμμένο σε πολυτονικό σύστημα, σε γλώσσα σκωπτικά αρχαΐζουσα, τυπώθηκε σε μονοτονικό (ΚΑΙ διορθώθηκε!!!) με αποτέλεσμα φρικαλέο. Το δεύτερο μισό του βιβλίου δεν διαβάζεται λέμε. Το δυστύχημα για τον συγγραφέα είναι ότι δεν μπορεί να το επανεκδόσει με δικά του έξοδα έστω, επειδή κρατά τα δικαιώματα ο εκδότης, που είχε "συμφωνήσει" προφορικά και είχε καθησυχάσει το συγγραφέα περί της γλώσσας. Κατόπιν εορτής όμως, άλλα είπε...

Μπορώ να γράψω και για το μυθιστόρημα της καρυστιάνη "Κοστούμι στο χώμα" όπου φαίνεται (γνώμη μου) ότι το κείμενο "τραβήχτηκε" περί το τέλος άτσαλα χαλώντας τη συνολική εικόνα του έργου. Εχω άδικο να υποπτευθώ ότι έγινε αυτό κατά εντολή του εκδότη για την αύξηση του αριθμού των σελίδων; Κατά τη γνώμη μου, ως αναγνώστριας, το μυθιστόρημα θα μπορούσε να έχει τελειώσει πολλές σελίδες νωρίτερα και να μη χάσει τον ενδιαφέροντα ρυθμό του.

poulakida.a.n είπε...

Το νέοι στο χώρο το καταλαβαίνω, όμως μιλώντας για νέους στο χώρο και εκτός χώρου μιλάμε για το μέλλον. Κι εξάλλου όλοι αυτοί οι 'νέοι στο χώρο' ανεξαρτήτου ηλικίας, πόσο 'νέοι' είναι ακριβώς ξέρουμε;
Πχ ένας ποιητής που κι εγώ δεν θα κατονομάσω, έβγαλε ένα βιβλίο και θεωρείται νέος στο χώρο, αλλά δεν είναι όμως, γνωρίζει πολύ καλά τα του χώρου και περιτριγύριζε μαγνητισμένος τον χώρο επί πολλά έτη 'φαντάζομαι', ενώ επίσης συναναστρεφόταν με ανθρώπους πολύ μέσα στο χώρο. Εγώ λοιπόν δεν θα θεωρήσω τέτοιες περιπτώσεις 'νέες' γιατί φοράνε τα 'κοστούμια' που τους έραψε ο χώρος, ακολούθησαν συγκεκριμένα ρεύματα κλπ κλπ.
Αυτό που λες τώρα για το βιβλίο το πιστεύω το έχω δει κι εγώ όχι στο συγκεκριμένο το οποίο και θα το πάρω. Το άλλο κουφό είναι όταν είσαι σε μικρό εκδοτικό, που σου κόβουν σελίδες και σου κουτσουρευουν το τέλος για να γλυτώσουν κανά φράγκο.
Το 2004 για να στηρίξω ξένο εκδοτικό μικρό ανεξάρτητο οίκο αγόρασα δέκα βιβλία, ένα από αυτά ήταν εξαιρετικό ή καλύτερα θα ήταν εξαιρετικό αν δεν διαπίστωνα λάθη όχι του συγγραφέα αλλά ειδικά των editors. Δεν άντεξα και του έστειλα ένα μήνυμα. Έκπληκτος μου απάντησε πως είχα δίκιο σε όσα του είπα, "ο χαρακτήρας της κόρης κουτσουρεύτηκε κι όντως υπήρχαν περισσότερα γι'αυτήν, το τέλος επίσης, όπου βλέπεις απότομες αλλαγές σκηνικού άλλοι το έκαναν αλλά τους άκουσα τι να κάνω, και πραγματικά 3 άνθρωποι διάβασαν αυτό το κείμενο κανείς δεν είδε πιο πριν την πατάτα που μου λες στη σελίδα τάδε"...

Λοιπόν τέτοιες πατάτες έχω βρει σε πολλά καλά ελληνικά μυθιστορήματα, ο εν λόγω άγγλος τα πήγε καλά παρ΄όλα αυτά. Τον ανέφερε κι η Guardian και χαίρομαι που όταν εξαντλήθηκαν τα αντίτυπα είχε στη δεύτερη έκδοση ένα πολύ καλύτερο βιβλίο και διορθώθηκαν οι μπαρούφες των editors.

ο δείμος του πολίτη είπε...

Σε ύφος ανάλογο με αυτό πυο απάντησα στον Αλέξη, ας πω ότι σήμερα εκλείπουν οι μεγάλοι προβληματισμοί και οι ιστορικές συγκυρίες που λειτούργησαν υπέρ της δημιουργίας μεγάλων αφηγηματικών έργων. Σήμερα, χαμένοι περίπου σε μία εκδοτική λογική του να δούμε το όνομά σε ένα βιβλίο, μέσα σε τόση προσφορά -που λες κι εσύ- χάνουμε την ουσία.

Παράλληλα, μην ξεχνάς ότι με τόσους μορφωμένους σήμερα απομυθοποιούνται ακόμα και οι παλαιότεροι συγγραφείς και όλοι οι νέοι κρίνονται αυστηρά, αφού έχουμε τη γνώση να κρίνουμε και όχι όπως άλλοτε. Το βιβλίο δεν είναι απλά η αντανάκλαση της εικόνας των λίγων εγγράμματων λογίων, αφού οι πολλοί είναι μορφωμένοι και μπορούν και κρίνουν.

Φυσικά σήμερα το μυθιστόρημα είναι γνήσιος αντικατοπτρισμός της κοινωνίας. Είναι όμως το βιβλίο μας και το είδωλο μιας πολιτισμικής παρακμής, μιας κουλτούρας που υποτάσσεται στο σκυλάδικο και στο τηλεοπτικό εύπεπτο υλικό.

Δεν ξέρω, λοιπόν, πόσο εύκολο είναι να δούμε -μέσα στην απομυθοποίηση της εποχή μας και την ερημιά της τηλεοπτικής και μουσικής υποκουλτούρας- ένα μεγάλο μυθιστόρημα.

Metablogging.gr Comments Headline Animator